NHỮNG ĐIỂM MỚI CẦN BIẾT VỀ KÊ KHAI, KIỂM SOÁT TÀI SẢN, THU NHẬP THEO NGHỊ ĐỊNH SỐ 164/2026/NĐ-CP

Ngày 01/7/2026, Nghị định số 164/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định về kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan, tổ chức, đơn vị chính thức có hiệu lực thi hành, thay thế Nghị định số 130/2020/NĐ-CP.

Nghị định mới có nhiều nội dung đáng chú ý liên quan đến phạm vi tài sản phải kê khai, đối tượng kê khai hằng năm, phương thức kê khai, trình tự xác minh và xử lý vi phạm. Việc nắm bắt các quy định này góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật về phòng, chống tham nhũng, đồng thời tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm của người có chức vụ, quyền hạn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Dưới đây là một số nội dung mới đáng chú ý:

1. Quy định cụ thể các loại tài sản, thu nhập phải kê khai

Theo Điều 9 Nghị định số 164/2026/NĐ-CP, tài sản, thu nhập thuộc diện kê khai bao gồm tài sản, thu nhập của người có nghĩa vụ kê khai, vợ hoặc chồng và con chưa thành niên của người đó.

Các loại tài sản, thu nhập phải kê khai gồm:

- Quyền sử dụng đất; nhà ở, công trình xây dựng và các tài sản khác gắn liền với đất.

- Vàng, kim cương, bạch kim, kim khí quý, đá quý khác mà mỗi loại có tổng giá trị từ 150 triệu đồng trở lên.

- Tiền Việt Nam, ngoại tệ dưới các hình thức như tiền mặt, tiền gửi, tiền cho vay, tiền trả trước... có tổng giá trị quy đổi từ 150 triệu đồng trở lên.

- Cổ phiếu, trái phiếu, vốn góp và các loại giấy tờ có giá khác có tổng giá trị từ 150 triệu đồng trở lên.

- Tài sản số và các tài sản khác mà mỗi loại có giá trị từ 150 triệu đồng trở lên.

- Các khoản nợ có giá trị từ 150 triệu đồng trở lên.

- Tài sản và tài khoản ở nước ngoài.

- Tổng thu nhập phát sinh giữa hai lần kê khai.

Việc quy định cụ thể các loại tài sản, thu nhập giúp người có nghĩa vụ kê khai dễ dàng xác định thông tin cần cung cấp, hạn chế tình trạng kê khai thiếu hoặc không đầy đủ.[GN1] 

2. Bổ sung phương thức kê khai tài sản, thu nhập trên môi trường điện tử

Một điểm mới đáng chú ý là Nghị định số 164/2026/NĐ-CP cho phép thực hiện kê khai tài sản, thu nhập trên môi trường điện tử khi đáp ứng các điều kiện về cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ.

Quy định này tạo cơ sở cho việc từng bước ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động kê khai, quản lý và kiểm soát tài sản, thu nhập; góp phần thuận tiện hơn trong lưu trữ, tra cứu và xử lý thông tin.

Tuy nhiên, việc kê khai điện tử được triển khai khi các điều kiện cần thiết được bảo đảm, không đồng nghĩa với việc tất cả các cơ quan, tổ chức, đơn vị đều phải áp dụng ngay phương thức này.

3. Điều chỉnh đối tượng có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập hằng năm

Nghị định số 164/2026/NĐ-CP quy định cụ thể các nhóm đối tượng phải thực hiện kê khai tài sản, thu nhập hằng năm, trong đó có:

- Người giữ chức vụ từ Phó Vụ trưởng và tương đương trở lên tại các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc phạm vi quy định; Giám đốc sở và tương đương trở lên tại chính quyền địa phương.

- Người thuộc diện cấp ủy cùng cấp quản lý; đảng viên chuyên trách công tác đảng hoặc có vị trí việc làm tại các cơ quan tham mưu, giúp việc của cấp ủy, thực hiện theo quy định của Đảng và pháp luật.

- Người giữ chức vụ từ Trưởng phòng và tương đương, có phụ cấp chức vụ từ 0,25 trở lên tại cơ quan nhà nước; người giữ chức vụ từ Trưởng phòng và tương đương trở lên tại doanh nghiệp nhà nước, làm việc ở các vị trí trực tiếp phụ trách công tác tổ chức cán bộ, quản lý tài chính công, tài sản công, đầu tư công hoặc trực tiếp tiếp xúc, giải quyết công việc của cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân.

- Người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Không phải tất cả người lao động trong doanh nghiệp đều có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập hằng năm. Việc xác định đối tượng kê khai phải căn cứ vào chức vụ, vị trí công tác và các quy định pháp luật có liên quan.

4. Quy định rõ hơn về trình tự, thủ tục xác minh tài sản, thu nhập

Nghị định số 164/2026/NĐ-CP dành riêng Chương VI để hướng dẫn trình tự, thủ tục xác minh tài sản, thu nhập.

Nội dung xác minh được quy định theo các giai đoạn, từ chuẩn bị xác minh, tiến hành xác minh đến kết luận, công khai kết luận và lập hồ sơ xác minh.

Bên cạnh đó, Nghị định quy định các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động xác minh tài sản, thu nhập, như:

- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để sách nhiễu, gây khó khăn hoặc thực hiện hành vi trái pháp luật.

- Cố ý bao che vi phạm, kết luận sai sự thật hoặc làm sai lệch kết quả xác minh.

- Đưa, nhận hoặc môi giới hối lộ trong hoạt động xác minh.

- Tiết lộ trái quy định các thông tin, tài liệu liên quan đến việc xác minh.

- Cản trở, đe dọa, trả thù, trù dập người thực hiện xác minh hoặc người cung cấp thông tin.

- Không cung cấp hoặc cố ý cung cấp thông tin, tài liệu không đầy đủ, không trung thực, thiếu chính xác.

Những quy định này nhằm bảo đảm hoạt động xác minh được thực hiện khách quan, minh bạch, đúng pháp luật, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức có liên quan.

5. Quy định cụ thể hình thức xử lý đối với hành vi vi phạm

Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị định mới là quy định cụ thể hơn về hình thức xử lý đối với hành vi vi phạm nghĩa vụ kê khai, giải trình tài sản, thu nhập.

Theo Điều 36 Nghị định số 164/2026/NĐ-CP, tùy tính chất, mức độ và các tình tiết liên quan, người có nghĩa vụ kê khai vi phạm có thể bị áp dụng các hình thức kỷ luật như sau:

a) Khiển trách

Áp dụng đối với một số trường hợp như:

- Không nộp bản kê khai mặc dù đã được cơ quan, tổ chức, đơn vị có thẩm quyền đôn đốc bằng văn bản lần thứ hai.

- Kê khai không trung thực đối với tài sản, thu nhập phải kê khai có tổng giá trị đến 10 tỷ đồng.

- Giải trình không trung thực về nguồn gốc tài sản, thu nhập tăng thêm có tổng giá trị từ 150 triệu đồng đến 10 tỷ đồng.

b) Cảnh cáo

Áp dụng đối với một số trường hợp như:

- Tiếp tục không nộp bản kê khai đúng hạn sau khi đã bị xử lý kỷ luật bằng hình thức khiển trách.

- Kê khai hoặc giải trình nguồn gốc tài sản, thu nhập không trung thực đối với tài sản, thu nhập có tổng giá trị trên 10 tỷ đồng đến 20 tỷ đồng.

c) Cách chức

Áp dụng đối với người kê khai có chức vụ khi kê khai không trung thực hoặc giải trình không trung thực về nguồn gốc tài sản, thu nhập tăng thêm có tổng giá trị trên 20 tỷ đồng.

Ngoài ra, Điều 37 Nghị định cũng quy định việc xử lý đối với những hành vi vi phạm khác trong hoạt động kiểm soát tài sản, thu nhập, bao gồm vi phạm trách nhiệm tổ chức kê khai, tiếp nhận, quản lý bản kê khai và thực hiện xác minh.

Trường hợp hành vi vi phạm có dấu hiệu cấu thành tội phạm thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

Việc quy định rõ hình thức xử lý góp phần nâng cao tính răn đe, trách nhiệm và ý thức tuân thủ pháp luật của các chủ thể có liên quan.

6. Làm rõ hành vi kê khai và giải trình nguồn gốc tài sản, thu nhập không trung thực

Nghị định số 164/2026/NĐ-CP bổ sung nội dung giải thích cụ thể về hành vi kê khai tài sản, thu nhập không trung thực và giải trình nguồn gốc tài sản, thu nhập tăng thêm không trung thực.

Theo đó:

- Kê khai tài sản, thu nhập không trung thực: Là trường hợp người có nghĩa vụ kê khai biết rõ tài sản, thu nhập của bản thân, vợ hoặc chồng, con chưa thành niên thuộc diện phải kê khai nhưng cố ý không kê khai theo quy định.

- Giải trình nguồn gốc tài sản, thu nhập tăng thêm không trung thực: Là trường hợp người có nghĩa vụ kê khai cố ý cung cấp thông tin không đúng sự thật về nguồn gốc của tài sản, thu nhập tăng thêm.

Việc xác định rõ các hành vi này là cơ sở quan trọng để xem xét, đánh giá trách nhiệm và xử lý vi phạm theo đúng quy định pháp luật.

7. Những điểm khác giữa hai mẫu kê khai tài sản (cũ và mới)

Kết luận: Việc ban hành Nghị định số 164/2026/NĐ-CP góp phần hoàn thiện cơ chế kiểm soát tài sản, thu nhập, nâng cao tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình của người có chức vụ, quyền hạn.

Mỗi cán bộ, người lao động cần chủ động tìm hiểu, nâng cao nhận thức pháp luật về phòng, chống tham nhũng; đặc biệt, những cá nhân thuộc diện có nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập cần thực hiện nghiêm túc, trung thực và đầy đủ các quy định có liên quan.

Thực hiện đúng quy định về kê khai, kiểm soát tài sản, thu nhập không chỉ là trách nhiệm pháp lý của người có nghĩa vụ kê khai mà còn góp phần xây dựng môi trường làm việc minh bạch, liêm chính và phát triển bền vững.

Căn cứ pháp lý:

- Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018; Luật sửa đổi, bổ sung Luật PCTN và các văn bản hướng dẫn thi hành.

- Nghị định số 164/2026/NĐ-CP của Chính phủ về kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn trong cơ quan, tổ chức, đơn vị (có hiệu lực từ ngày 01/7/2026).

Bài viết phục vụ mục đích tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho cán bộ, người lao động; không nhằm mục đích thương mại.